زردی و ضعف بوته در شالیزار همیشه یک علت ندارد. پیش از آنکه سراغ خرید کود شالیزار بروید، الگوی علائم را روی خود مزرعه بخوانید؛ همین کار روشن می کند که به یک کود کامل ماکرو نیاز دارید یا به اصلاح یک کمبود تک عنصری. مهم ترین سرنخ ساده است: علامت روی برگ پیر پایینی نشسته یا روی برگ جوان بالایی. این کود وقتی انتخاب درستی است که نشانه ها هم زمان به چند عنصر پرمصرف اشاره کنند، یا زمین سال ها کاه و کلشش بیرون رفته باشد.
- کمبود نیتروژن: زردی یکنواخت و کم رنگ که از برگ های پیر پایینی شروع می شود و بالا می آید. نیتروژن در گیاه متحرک است؛ بوته آن را از برگ پیر بیرون می کشد و به برگ جوان می رساند. به همین دلیل قسمت بالایی تا آخر سبزتر است. بوته کوتاه می ماند و پنجه کمی می زند.
- کمبود فسفر: برگ ها باریک و ایستاده اند و از حالت عادی تیره ترند. گاهی ته رنگ بنفش یا قرمز روی حاشیه برگ های پیر می نشیند. در شالیزار، مهم ترین نشانه کم شدن پنجه و دیر رسیدن محصول است. در خاک سرد اوایل فصل و درست پس از نشاکاری، این حالت شدیدتر است.
- کمبود پتاسیم: سوختگی از نوک و کناره برگ های پیر شروع می شود و به سمت پایین پهنک پیش می رود، در حالی که رگبرگ میانی هنوز سبز است. بعد از آن لکه های قهوه ای زنگ مانند روی پهنک پیدا می شود، ساقه نرم می شود و بوته می خوابد (ورس). دانه هم پوک و کم وزن درمی آید.
- کمبود سیلیس: برگ ها به جای ایستادن، نرم و آویزان می مانند و روی هم سایه می اندازند. ساقه نازک و شکننده است و بوته زودتر می خوابد. سیلیسی که زیر اپیدرم رسوب می کند، یک لایه سخت مکانیکی می سازد؛ منابع علمی همین لایه را با کاهش نفوذ قارچ بلاست و کاهش خسارت ساقه خوار مرتبط دانسته اند. پس حساس تر شدن مزرعه به این دو مشکل هم می تواند نشانه غیرمستقیم کمبود باشد. در زمینی که سال های پیاپی کاه و کلش از آن بیرون رفته، این حالت پررنگ تر است. یک نکته را هم در نظر داشته باشید: سوزاندن کاه و کلش در خود زمین سیلیس و پتاسیم را از بین نمی برد و هر دو در خاکستر می مانند. آنچه خاک را تهی می کند، بیرون بردن کاه از مزرعه است.
- کمبود ریزمغذی ها (در شالیزار بیشتر روی): رایج ترین کمبود ریزمغذی در شالیزار غرقاب، کمبود روی است و در خاک های آهکی و قلیایی شدیدتر می شود. معمولا چند هفته پس از نشاکاری خودش را نشان می دهد: بوته کوتاه می ماند، لکه های قهوه ای روی برگ های پایینی و میانی می آید و رشد در گوشه های یک کرت نایکنواخت می شود. اگر کار به اصلاح این کمبود کشید، سراغ یک کود ریزمغذی (میکرو) اختصاصی بروید. برعکس روی، آهن و منگنز در غرقاب محلول تر و در دسترس ترند و کمبودشان در شالیزار نادر است؛ دردسر این دو در برنج معمولا سمیت است، نه کمبود.
توجه کنید که هر زردی در برنج کمبود عنصر نیست. غرقاب طولانی و کم اکسیژن شدن ریشه، سمیت آهن در خاک اسیدی، شوری آب و خاک و پوسیدگی ریشه هم دقیقا همین ظاهر را می سازند. اگر علائم لکه ای است و الگوی مشخصی ندارد، پیش از بالا بردن مقدار کود، آزمون خاک و برگ بگیرید. کوددهی بیشتر روی مشکلی که ریشه اش آب و شوری است، فقط هزینه را بالا می برد.
