آهن به عنوان عنصری که فراوانی قابل توجهی در خاک دارد، یکی از نیازهای مهم در گیاهان است. مهمترین نقش آهن در بیوسنتز کلروفیل است (در ساخت کلروفیل ابتدا ترکیبات هم ساخته می شود، که ملکول آن شبیه ملکول کلروفیل است، با این تفاوت که به جای منیزیم در هسته مرکزی آن آهن نشسته است. جا به جایی آنزیمی این دو فلز منجر به تولید کلروفیل می شود). بر اثر کمبود آهن فعالیت چندین سیستم آنزیمی و ترکیبات گیاهی مانند کاتالاز، سیتوکروم، فرودکسین، فریکروم، هماتین، هم و سیتوکروم اکسیداز به شدت کاهش می یابد. آهن در متابولیسم اسید نوکلئیک در کلروپلاست و فعالیت آنزیم های آهن دار مخصوصا گروه سیتوکروم در تنفس نقش اساسی دارد. جابه جایی آهن در گیاه به سختی صورت می گیرد، بنابراین در شرایط کمبود آهن برگ های جوان زودتر علایم کمبود را نشان داده و اغلب دچار کلروز بین رگبرگی می شوند. درکل علائم کمبود آهن در گیاهان شامل موارد زیر است
- زردی یا سفیدی برگ های گیاهان
- قهوه ای رنگ شدن حاشیه و کنار برگ ها
- ایجاد حالت پژمردگی در گیاه
- بی حالی گیاه
- رنگ پریدگی گیاه
همانطور که در تصویر دیده می شود علائم کمبود آهن و منگنز بسیار مشابه است و باید در تشخیص آن دقت بیشتری همراه شود. مهمترین علایم قابل تشخیص در برگهای پیر و جوان است، بطوری که زردی در برگ های جوان مربوط به کمبود آهن و زردی در برگ های پیر مربوط به کمبود منگنز است.
متاسفانه در بسیاری از نقاط ایران گیاهان و درختان به شدت با کمبود آهن مواجه اند. دلایل زیادی برای کمبود آهن در گیاهان وجود دارد. در بیشتر موارد عدم جذب آهن به دلایل زیر ایجاد می شود:
- pH بالای خاک،
- کاهش سطح ترکیبات آلی در خاک،
- یخ زدگی خاک و یا دمای بالای آن
- شوری خاک
- آبیاری بیش از حد گیاه
- پوسیدگی ریشه گیاه
- فشرده شدن خاک
- وجود مقادیر بیش از حد عناصری مانند فسفر، روی و منگنز
- بالابودن مقادیر بی کربنات خاکی ناشی از آبیاری با آب های سنگین است.
سولفات آهن
سولفات آهن که به آن فروس سولفات نیز می گویند، در واقع نمک آبی سبز رنگ اسید سولفوریک است. یکی از بهترین منابع تامین آهن مورد نیاز گیاهان است که هم به صورت پاششی و هم به صورت استفاده خاکی کاربرد دارد. علاوه بر آن استفاده خاکی آن بخاطر وجود گوگرد در ترکیب آن باعث کاهش pH خاک شده جذب آهن و املاح دیگر را بهبود می بخشد.
مزایای استفاده از کود سولفات آهن
هدف از استفاده از کود های غنی از آهن، مانند سولفات آهن در زمین های کشاورزی افزایش مقدار آهن قابل جذب موجود در خاک، تامین آهن مورد نیاز گیاه و کاهش pH خاک است. کود های سولفات آهن که یکی از موثر ترین منابع تامین آهن در خاک است تقریبا برای تمام محصولات کشاورزی مورد نیاز است. حتی محصولاتی که در گلخانه ها رشد می کنند و تحت شرایط کنترل شده هستند، نیاز به استفاده از کود های سولفاته حاوی آهن در زمان های مختلف فصل رشد را دارند.
اثرات کود سولفات آهن بر گیاه
کود دهی گیاه باسولفات آهن باعث بهبود فتوسنتز، افزایش رشد گیاه و جذب سایر عناصر کم مصرف در خاکهای آهکی می شود، البته با استفاده همزمان اسید هیومیک و سولفات آهن میزان فعالیت فتوسنتزی گیاه افزایش یافته و در پی آن نیتروژن برگ نیز افزایش می یابد.
روشهای استفاده از کود سولفات آهن
کود سولفات آهن به دو روش خاکی و محلول پاشی استفاده می شود. برای محلول پاشی در زمان متورم شدن جوانه ها مقدار کافی از آن در آب محلول کرده و به صورت پاششی استفاده می شود. البته در صورت بروز علائم کمبود در طول فصل نیز می توان با این روش از کود سولفات آهن استفاده کرد. در زراعت ها هنگام به ساقه رفتن زراعت می توان محلول پاشی این کود را انجام داد.
روش دیگر مصرف خاکی سولفات آهن است که برای درختان در قسمت نیمه سایه اندازبه همراه کود حیوانی به صورت چالکود یا کانال کود استفاده می شود. در مزارع هنگام تهیه بستر بذر با سایر کودهای زمستانه بکار می رود.