این کود ترکیبی وقتی به کار می آید که کمبود، تک عنصری نباشد و چند ریزمغذی با هم کم شده باشند. سه وضعیت بیش از همه به این حالت می رسد: خاک آهکی با pH بالا که ریزمغذی فلزی در آن سریع تثبیت می شود، خاک شنی و سبک با ماده آلی کم، و باغ یا مزرعه پرمحصولی که چند سال برداشت سنگین داشته است.
کمبود ریزمغذی معمولا خیلی زودتر از آنکه در وزن محصول دیده شود، روی برگ پیدا است. اولین چیزی که باید مشخص کنید این است: زردی روی برگ های جوان نشسته یا روی برگ های پیر؟ آهن، منگنز و مس در گیاه کم تحرک اند و از برگی به برگ دیگر جابه جا نمی شوند. روی نیمه متحرک است، ولی در عمل علائمش هم از برگ های تازه شروع می شود. پس نشانه کمبود این چهار عنصر را باید در نوک شاخه بگردید. منیزیم و ازت برعکس اند؛ گیاه آنها را از برگ پیر بیرون می کشد و به برگ جوان و میوه می فرستد، بنابراین علائمشان از پایین بوته و شاخه های قدیمی آغاز می شود.
- کمبود آهن (Fe): روی برگ های جوان و انتهای شاخه، فاصله میان رگبرگ ها زرد روشن و گاهی تا مرز سفیدی کم رنگ می شود، ولی خود رگبرگ ها سبز و برجسته می مانند. مرز زرد و سبز تیز است و شکلی شبکه ای دارد. خاک آهکی و آب آبیاری بی کربنات دار این حالت را شدیدتر می کنند. در سیب، گلابی، مرکبات، کیوی و انگور بیش از بقیه دیده می شود.
- کمبود روی (Zn): برگ ها ریز، باریک و موج دار می شوند، میان گره ها کوتاه می ماند و نوک شاخه حالت جارویی یا روزت می گیرد. شاخه سال جاری عملا رشد نمی کند. در پسته، انگور، مرکبات و ذرت شاخص ترین علامت همین است و اگر رها شود، سال های بعد به خشکیدن سرشاخه می رسد. فسفر زیاد — چه در مخزن، چه در خاک و چه در خود گیاه — جذب روی را پایین می آورد، پس کود روی و کود فسفاته را در دو نوبت جدا بدهید.
- کمبود منگنز (Mn): شبیه آهن است، اما ملایم تر و محوتر. زردی بین رگبرگ ها با یک نوار سبز پهن دور رگبرگ همراه می شود و مرز رنگ ها به جای تیزی، مات و تدریجی است. معمولا برگ های میانی شاخه را می گیرد، نه جوان ترین برگ. در خاک آهکی و با pH بالا، در زمینی که بیش از اندازه آهک خورده و در خاک های سبک و آلی پیت دار رایج است. یک نکته را فراموش نکنید: در خاک غرقاب و کم هوا ماجرا برعکس می شود؛ منگنز محلول تر می شود و به جای کمبود، خطر سمیت آن مطرح است.
- کمبود منیزیم (Mg): زردی بین رگبرگی روی برگ های پیر و پایینی و روی برگ های قاعده شاخه های پرمیوه. خاک سبک و مصرف زیاد پتاسیم آن را تشدید می کند و نتیجه اش ریزش زودرس برگ های پایینی است. در آنالیز این محصول، منیزیم به شکل MgO آمده است. الگوی دقیق آن در هر محصول، پس از این فهرست توضیح داده شده است.
- کمبود مس (Cu): برگ های جوان پژمرده و پیچیده می شوند. در غلات نوک برگ سفید یا خشک می شود و در درختان، سرشاخه خشکیدگی می گیرد. برگ حالتی چرمی و سبز تیره پیدا می کند. بیشترین گزارش ها از خاک های آلی و پیت دار و از خاک شنی است.
- کمبود ازت (N): کل پهنک برگ های پیر یکدست زرد می شود، بدون هیچ الگوی خاصی، و این زردی از پایین بوته به بالا می آید. رشد کند می شود، برگ کوچک می ماند و رنگ کلی مزرعه می پرد.
الگوی کمبود منیزیم را دقیق بشناسید. منیزیم اتم مرکزی کلروفیل است و در گیاه کاملا متحرک؛ گیاه آن را از برگ های پیر بیرون می کشد و به میوه و جوانه در حال رشد می فرستد. به همین دلیل نشانه کمبود همیشه از برگ های پیر و از قاعده شاخه های پرمحصول شروع می شود و سرشاخه تا مدت ها سالم به نظر می رسد. الگوی مشترک همه جا یکی است: زردی بین رگبرگی، در حالی که خود رگبرگ ها سبز می مانند.
الگوی این زردی در هر محصول کمی فرق می کند؛ در مرکبات یک گوه سبز مثلثی در قاعده پهنک باقی می ماند که به آن «V وارونه» می گویند، اما در سیب، گلابی و انگور چنین شکلی دیده نمی شود و زردی از حاشیه برگ های قاعده شاخه بارده و بین رگبرگ ها پیش می رود. شرح کامل این الگوها و راه جبران کمبود منیزیم را در صفحه سولفات منیزیم ببینید.
محصول هم حرف خودش را می زند: میوه و دانه ریز می ماند، رنگ گیری یکدست نیست، دانه پوک می شود و تشکیل میوه پس از گلدهی می افتد. اگر چند تا از این نشانه ها را با هم می بینید، احتمالا با کمبود چندعنصری روبه رو هستید و یک کود ریزمغذی تک عنصری کار را تمام نمی کند. حواستان باشد که کمبود بور و مولیبدن هم می تواند روی گل و میوه علائمی شبیه همین ها بسازد و این دو عنصر در ترکیب محصول حاضر نیستند. تشخیص قطعی با چشم به دست نمی آید؛ آزمون خاک و آنالیز برگ بگیرید و بر پایه نتیجه آن تصمیم بگیرید.
