این محصول یک برنامه نگهدارنده ریزمغذی و منیزیم در خاک است، نه درمان یک کمبود شدید تک عنصری. پس پیش از خرید، اول برگ را بخوانید. یک قاعده ساده کار را راه می اندازد: عناصر متحرک مثل ازت، پتاسیم و منیزیم از برگ های پیر بیرون کشیده و به رشد جوان منتقل می شوند، پس نشانه شان از پایین بوته و شاخه های قدیمی پیدا می شود. عناصر کم تحرک مثل آهن، منگنز، روی، مس و بور جابه جا نمی شوند و خود را روی برگ های نورس و نوک شاخه نشان می دهند.
یک هشدار تشخیصی: زردی برگ های پایینی همیشه به معنای کمبود منیزیم نیست و همین اشتباه رایج، کشاورز را به خرید کود بی ربط می کشاند. اگر زردی یکنواخت است و خود رگبرگ ها را هم گرفته، اول به ازت شک کنید. اگر سوختگی از حاشیه و نوک برگ پیر شروع شده، پتاسیم محتمل تر است. منیزیم فقط وقتی مطرح می شود که زردی بین رگبرگی باشد و رگبرگ ها سبز مانده باشند.
- کمبود آهن (Fe): زردی بین رگبرگی روی برگ های جوان نوک شاخه، در حالی که شبکه رگبرگ ها مدتی سبز و مشخص باقی می ماند. در شدت بالا پهنک تقریبا سفید و کاغذی می شود و لبه برگ می سوزد. مرکبات، سیب، هلو، انگور و کیوی بیش از بقیه گرفتار می شوند. نکته کلیدی این است: در بیشتر خاک های ایران آهن کم نیست. کلروز آهن معمولا «القایی» است و ریشه اش بی کربنات آب آبیاری، آهک خاک، آب دادن بیش از اندازه و زهکشی ضعیف است. تا این علت اصلاح نشود، هیچ کود آهنی جواب کامل نمی دهد.
- کمبود منگنز (Mn): شبیه آهن، اما ملایم تر و معمولا از برگ های جوان میانی. نواری سبز و پهن در دو طرف رگبرگ می ماند و فقط فاصله میان رگبرگ ها زرد می شود. تفاوت را از مرزها بگیرید: در منگنز مرز زرد و سبز محو و تدریجی است، در آهن شبکه رگبرگ روی زمینه زرد تیز و پررنگ دیده می شود. با پیشرفت کمبود، لکه های قهوه ای نکروز روی پهنک می نشیند. در غلات به شکل نوارهای کم رنگ در طول برگ درمی آید. خاک های آهکی، قلیایی و آلی زمینه اصلی بروز آن هستند.
- کمبود روی (Zn): میان گره ها کوتاه می مانند و برگ های ریز و باریک انتهای شاخه روی هم جمع می شوند؛ همان ریزبرگی و حالت جارویی یا روزت، همراه با زردی بین رگبرگی. میوه ریز و بدشکل می ماند و تشکیل میوه افت می کند. پسته، سیب، انگور و مرکبات شناخته شده ترین نمونه ها هستند. مصرف سنگین و طولانی کود فسفره یکی از دلایل رایج این کمبود است.
- کمبود مس (Cu): برگ جوان می پیچد و پژمرده می شود، رنگ می بازد و سرشاخه از نوک به پایین خشک می شود. در غلات نوک برگ سفید و تاخورده می شود. خاک های شنی و خاک های تورب دار با ماده آلی خیلی بالا بیشتر در معرض اند.
- کمبود بور (B): جوانه انتهایی می میرد و گیاه به رشد جانبی می افتد. برگ های جوان کوچک، ضخیم، شکننده و بدشکل می شوند، پوست میوه ترک برمی دارد و چوب پنبه ای می شود، گل می ریزد و میوه بد می بندد؛ در چغندرقند مغز پوک و قهوه ای می شود. سیب، گلابی، چغندرقند، آفتابگردان، یونجه و کلزا حساس ترند. هشدار جدی: فاصله کمبود تا سمیت در بور از همه عناصر باریک تر است. بور را هرگز روی حدس و بدون آزمون خاک ندهید.
- کمبود منیزیم (Mg): منیزیم اتم مرکزی کلروفیل است و در گیاه کاملا متحرک؛ گیاه آن را از برگ های پیر بیرون می کشد و به میوه و جوانه در حال رشد می فرستد. به همین دلیل نشانه کمبود همیشه از برگ های پیر و از قاعده شاخه های پرمحصول شروع می شود و سرشاخه تا مدت ها سالم به نظر می رسد. الگوی مشترک همه جا یکی است: زردی بین رگبرگی، در حالی که خود رگبرگ ها سبز می مانند. شکل دقیق آن اما به گیاه بستگی دارد. در مرکبات یک گوه سبز مثلثی در قاعده پهنک باقی می ماند که قاعده اش پهن و راسش رو به نوک برگ است؛ به این شکل «V وارونه» می گویند و شاخص ترین نشانه کمبود منیزیم در مرکبات است. در سیب و گلابی «V وارونه» دیده نمی شود و علامت تشخیصی، زردی لکه ای بین رگبرگی و ریزش زودهنگام برگ های قاعده شاخه است در حالی که برگ های نوک شاخه هنوز سبزند. در انگور هم این شکل دیده نمی شود؛ زردی از حاشیه برگ های قاعده شاخه بارده به سمت داخل پیش می رود و در ارقام قرمز، نواحی زردشده قرمز یا بنفش می شوند. خاک سبک همراه با مصرف سنگین پتاسیم زمینه ساز اصلی است، چون پتاسیم زیاد سر راه جذب منیزیم می ایستد.
جمع بندی تشخیص ساده است. زردی از برگ های پایین شروع شده و یکنواخت است؟ اول سراغ ازت بروید. زردی برگ پایین بین رگبرگی است و رگبرگ سبز مانده؟ منیزیم را در نظر بگیرید. برگ های نوک شاخه زرد شده اند؟ آهن، منگنز و روی را بررسی کنید. اما چشم فقط برای شروع کار خوب است؛ علائم چند عنصر به هم شبیه اند و تنها مرجع مطمئن برای تصمیم نهایی، آزمون برگ و خاک است.
